Θανάσης Πετράς
Διεθνής Ανταποκριτής
Αρχισυντάκτης & Εκδότης – Diethni.gr
Η προσωρινή εκεχειρία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν μετά από περισσότερο από έναν μήνα υψηλής έντασης στρατιωτικών επιχειρήσεων δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης, αλλά πιθανότερα μια επιχειρησιακή παύση που εξυπηρετεί τις άμεσες στρατηγικές ανάγκες όλων των εμπλεκομένων πλευρών.
Παρά τις δημόσιες αναφορές περί διπλωματικής επιτυχίας, τα δεδομένα στο πεδίο δείχνουν ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη είχαν σοβαρούς λόγους να επιδιώξουν μια προσωρινή αποκλιμάκωση.
Η αμερικανική ανάγκη για επιχειρησιακή αποσυμπίεση
Από αμερικανικής πλευράς, η συνέχιση μιας σύγκρουσης υψηλής έντασης δημιουργούσε αυξανόμενη πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ, καθώς ενισχυόταν η αντίληψη ότι η Ουάσιγκτον κινδύνευε να εμπλακεί σε ακόμη μία μακροχρόνια και δαπανηρή στρατιωτική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Ταυτόχρονα, ακόμη και για τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη του κόσμου, ένας μήνας συνεχών επιχειρήσεων υψηλής έντασης συνεπάγεται σημαντική κατανάλωση αποθεμάτων πυρομαχικών ακριβείας, αναχαιτιστικών πυραύλων και ναυτικών και αεροπορικών πόρων. Η ανάγκη αναπλήρωσης αποθεμάτων, επαναξιολόγησης επιχειρησιακών σχεδίων και επανατοποθέτησης δυνάμεων αποτελεί συχνά έναν βασικό λόγο για προσωρινές εκεχειρίες σε τέτοιου τύπου συγκρούσεις.
Παράλληλα, η ανάγκη σταθεροποίησης των διεθνών ενεργειακών αγορών και της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ – από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου – αποτέλεσε πιθανότατα έναν επιπλέον παράγοντα που ενίσχυσε την ανάγκη για προσωρινή αποκλιμάκωση.
Η στρατηγική επιβίωση του Ιράν
Από την πλευρά του Ιράν, παρά τις σημαντικές ζημιές σε στρατιωτικές και ενεργειακές υποδομές, το καθεστώς κατάφερε να διατηρήσει τη συνοχή του μηχανισμού εξουσίας και να συνεχίσει να επιδεικνύει ικανότητα στρατιωτικής ανταπόδοσης.
Η δυνατότητα της Τεχεράνης να συνεχίσει πυραυλικά πλήγματα για μεγάλο χρονικό διάστημα, παρά τα χτυπήματα που δέχθηκε, δημιουργεί ένα σημαντικό πολιτικό αφήγημα ανθεκτικότητας τόσο στο εσωτερικό όσο και στην περιφέρεια.
Αυτό ενδέχεται να ενισχύσει την αποτρεπτική εικόνα του Ιράν έναντι των περιφερειακών αντιπάλων του, ιδιαίτερα των μοναρχιών του Κόλπου, οι οποίες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική στρατιωτική προστασία.
Η εύθραυστη ισορροπία στο Στενό του Ορμούζ
Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της σύγκρουσης ήταν ότι το Ιράν έδειξε πως διατηρεί τη δυνατότητα να απειλεί – άμεσα ή έμμεσα – τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, ένα κρίσιμο σημείο για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Ακόμη και χωρίς πλήρη αποκλεισμό, η δυνατότητα δημιουργίας κινδύνου ή αυξημένου κόστους ασφάλισης για τη ναυσιπλοΐα αποτελεί από μόνη της ένα σημαντικό στρατηγικό εργαλείο πίεσης.
Kατά τη διάρκεια της κρίσης το Ιράν δοκίμασε στην πράξη αυτό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως το «στρατηγικό οικονομικό του όπλο», δηλαδή τη δυνατότητα διατάραξης της παγκόσμιας οικονομίας μέσω της απειλής αποκλεισμού του Στενού του Ορμούζ.
Σε ένα διεθνές σύστημα όπου η παγκόσμια οικονομία είναι βαθιά διασυνδεδεμένη και εξαρτάται από τη σταθερότητα των ενεργειακών ροών, ακόμη και η περιορισμένη δυνατότητα παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο στρατηγικής αποτροπής. Υπό αυτή την έννοια, η ικανότητα του Ιράν να δημιουργεί αβεβαιότητα γύρω από τη λειτουργία του Στενού του Ορμούζ λειτουργεί ως ένας πολλαπλασιαστής ισχύος που του επιτρέπει να ασκεί πίεση δυσανάλογη της συνολικής στρατιωτικής του ισχύος.
Αυτή η δυνατότητα λειτουργεί ως ένα είδος οικονομικού στρατηγικού αποτρεπτικού μέσου, καθώς δίνει στο Ιράν τη δυνατότητα να πιέζει τους αντιπάλους του στα όρια, επηρεάζοντας όχι μόνο την περιφερειακή ασφάλεια αλλά και τη διεθνή οικονομική σταθερότητα.
Η εξέλιξη αυτή προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας στην περιοχή, καθώς αποδεικνύει ότι ακόμη και χωρίς άμεση στρατιωτική υπεροχή, η Τεχεράνη διαθέτει μέσα για να αυξάνει το στρατηγικό κόστος για τους αντιπάλους της.
Προετοιμασία για την επόμενη φάση;
Παρά την προσωρινή αποκλιμάκωση, η εκεχειρία δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί σταθερή. Περιφερειακές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων κρατών του Κόλπου και του Ισραήλ, ενδέχεται να θεωρούν ότι η τρέχουσα σύγκρουση δεν έλυσε το βασικό στρατηγικό ζήτημα που αφορά τον ρόλο του Ιράν στην περιοχή.
Αυτό αυξάνει την πιθανότητα μελλοντικής, πιο οργανωμένης στρατιωτικής πρωτοβουλίας, ενδεχομένως με τη μορφή ενός ευρύτερου περιφερειακού συνασπισμού με σαφέστερους στρατηγικούς στόχους.
Υπό αυτή την οπτική, η παρούσα σύγκρουση μπορεί να θεωρηθεί ως ένα πρώτο στάδιο μιας μεγαλύτερης γεωπολιτικής αναμέτρησης που ενδέχεται να εξελιχθεί τα επόμενα χρόνια η μήνες.
Το βασικό πρόβλημα παραμένει ότι, με τη σημερινή δομή εξουσίας του, το Ιράν δύσκολα μπορεί να ενταχθεί πλήρως στο διεθνές σύστημα χωρίς σημαντικές πολιτικές αλλαγές, ενώ ταυτόχρονα οι αντίπαλοί του δύσκολα θα αποδεχθούν τον περιφερειακό του ρόλο χωρίς περιορισμούς.
Αυτό δημιουργεί ένα δομικό στρατηγικό αδιέξοδο που καθιστά τις περιοδικές κρίσεις σχεδόν αναπόφευκτες.
Σαν αποτέλεσμα, η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν πιθανότερα δεν αποτελεί το τέλος της κρίσης αλλά μια προσωρινή επιχειρησιακή παύση. Οι στρατηγικές αιτίες της σύγκρουσης παραμένουν και η ισορροπία ισχύος στην περιοχή συνεχίζει να μεταβάλλεται.
Το πιο πιθανό σενάριο δεν είναι μια άμεση γενικευμένη σύγκρουση σε περίπτωση που δεν γκρεμιστεί άμεσα η εκεχειρία, αλλά μια παρατεταμένη περίοδος εύθραυστης σταθερότητας με επαναλαμβανόμενους κύκλους έντασης και αποκλιμάκωσης.
Θ.Π.
