Ενισχυμένες αρμοδιότητες στη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων και κεντρικό ρόλο στις επιστροφές προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Στο σχέδιο περιλαμβάνονται επιχειρήσεις επιστροφής μεταξύ τρίτων χωρών και ψηφιακή παρακολούθηση κινδύνων.
Σημαντική ενίσχυση της Frontex, με σταδιακή αύξηση του μόνιμου σώματος στα 30.000 στελέχη, δημιουργία δύναμης άμεσης αντίδρασης και διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της στις επιστροφές, προβλέπει η πρόταση που παρουσίασε στις 27 Οκτωβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Στόχος της Κομισιόν είναι ο οργανισμός να μπορεί να υποστηρίζει τα κράτη μέλη ταχύτερα στην προστασία των εξωτερικών συνόρων και να εξελιχθεί σε κεντρικό επιχειρησιακό παράγοντα της ΕΕ στον τομέα των επιστροφών υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής.
Οι προτεινόμενες αλλαγές δεν έχουν ακόμη εγκριθεί. Απαιτείται συμφωνία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
Ενίσχυση προσωπικού και κοινές προμήθειες
Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία νέας ευρωπαϊκής εφεδρείας συνόρων και επιστροφών, με 17.000 στελέχη, τα οποία θα παραμένουν στη διάθεση των κρατών μελών και θα μπορούν να αναπτύσσονται όταν χρειάζεται.
Παράλληλα, προβλέπεται διπλασιασμός του προσωπικού που ανήκει απευθείας στη Frontex, επιπλέον των υφιστάμενων 7.000 στελεχών που διατίθενται από τα κράτη μέλη.
Ο οργανισμός θα αποκτήσει επίσης μεγαλύτερη ευελιξία στην αγορά, μίσθωση και συνιδιοκτησία εξοπλισμού. Θα μπορεί να συντονίζει κοινές προμήθειες και να λειτουργεί ως κεντρικός φορέας αγορών, μεταξύ άλλων για ψηφιακά εργαλεία και συστήματα που αξιοποιούν τεχνητή νοημοσύνη.
Κεντρικός συντονισμός των επιστροφών
Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκεται η δημιουργία Κέντρου Συντονισμού Επιστροφών, το οποίο θα συγκεντρώνει και θα αναλύει επιχειρησιακές πληροφορίες, υποστηρίζοντας τον σχεδιασμό κοινών επιχειρήσεων.
Η συνδρομή της Frontex θα καλύπτει όλα τα στάδια της διαδικασίας: από την έγκαιρη ταυτοποίηση και τη συμβουλευτική για οικειοθελή επιστροφή έως την εκτέλεση των επιχειρήσεων και την παροχή βοήθειας επανένταξης.
Η Επιτροπή προτείνει ακόμη να μπορεί ο οργανισμός να υποστηρίζει επιστροφές από μία τρίτη χώρα σε άλλη. Η δυνατότητα αυτή θα προϋποθέτει συμφωνία με την ενδιαφερόμενη τρίτη χώρα και συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τα διεθνή πρότυπα.
Η βασική ευθύνη για την προστασία των συνόρων και την επιστροφή προσώπων χωρίς δικαίωμα παραμονής θα εξακολουθήσει να ανήκει στα κράτη μέλη.
Δύναμη άμεσης αντίδρασης στα σύνορα
Για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων, η Κομισιόν εισηγείται τη συγκρότηση δύναμης ταχείας αντίδρασης, η οποία, σύμφωνα με τον αρμόδιο επίτροπο Μάγκνους Μπρούνερ, θα μπορεί να αναπτύσσεται εντός 24 ωρών.
Η απόφαση ανάπτυξης θα μπορεί να λαμβάνεται από τον εκτελεστικό διευθυντή της Frontex, ύστερα από αίτημα κράτους μέλους που αντιμετωπίζει κατάσταση έκτακτης ανάγκης στα εξωτερικά σύνορα.
Παράλληλα, προτείνεται υποχρέωση των κρατών μελών να αναφέρουν εντός 24 ωρών, μέσω του δικτύου EUROSUR, περιστατικά που ενδέχεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στα σύνορα της Ένωσης.
Παρακολούθηση δημόσιου περιεχομένου στο διαδίκτυο
Το σχέδιο περιλαμβάνει νέο κέντρο διαδικτυακής παρακολούθησης και απόκρισης, με αρμοδιότητα την εξέταση δημόσια προσβάσιμου περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σκοπός θα είναι ο έγκαιρος εντοπισμός εξελίξεων που σχετίζονται με τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και η υποστήριξη ενεργειών κατά παράνομου διαδικτυακού περιεχομένου που συνδέεται με κινδύνους για την ασφάλειά τους.
Ψηφιοποίηση των διαδικασιών
Με ξεχωριστή πρόταση κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει την ψηφιοποίηση της διαχείρισης υποθέσεων επιστροφής, επανεισδοχής και επανένταξης.
Στόχος είναι να περιοριστεί η γραφειοκρατία, να επιταχυνθούν οι διοικητικές διαδικασίες και να βελτιωθεί η ανταλλαγή δεδομένων. Η Frontex θα αναλάβει ενισχυμένο ρόλο στην ανάπτυξη της σχετικής ευρωπαϊκής ψηφιακής υποδομής, με τήρηση των κανόνων προστασίας προσωπικών δεδομένων και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Το σκεπτικό της Επιτροπής
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Κομισιόν, οι παράτυπες διελεύσεις των συνόρων έχουν μειωθεί περισσότερο από το μισό την τελευταία διετία, ενώ το ποσοστό επιστροφών έχει αυξηθεί σε πάνω από 30%.
Η Επιτροπή υποστηρίζει, ωστόσο, ότι το μεταβαλλόμενο περιβάλλον ασφάλειας απαιτεί ισχυρότερη ευρωπαϊκή επιχειρησιακή ετοιμότητα. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συνέδεσε την πρόταση με την ανάγκη η ΕΕ να καθορίζει ποιος εισέρχεται στην επικράτειά της και υπό ποιες προϋποθέσεις.
Για την Ελλάδα, ως χώρα στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης, οι προτεινόμενες αλλαγές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς τη διαθεσιμότητα προσωπικού, εξοπλισμού και υποστήριξης στις επιστροφές. Το τελικό εύρος των νέων δυνατοτήτων θα καθοριστεί στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου.
