Loading...
You are here:  Home  >  ΑΠΟΨΕΙΣ & ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ  >  Current Article

Υπέρ της ελευθερίας του λόγου

  /   29/12/2012  /   Σχόλια

Ελευθερία του λόγου

Το γεγονός ότι σήμερα μπορείς μέσω του κινητού σου να παρακολουθήσεις HD βίντεο από την επιφάνεια του Άρη σίγουρα προκαλεί δέος, αλλά κάπου εκεί έρχεται μια οργισμένη δολοφονική διαδήλωση με αφορμή ένα ερασιτεχνικό βίντεο που απεικονίζει τον Μωάμεθ για να υπενθυμίσει πως όσοι αιώνες –και τεχνολογικά επιτεύγματα- κι αν περάσουν, κάποια ταμπού παραμένουν αναλλοίωτα. Όσο για την Ελλάδα του επαναλαμβανόμενα ατιμώρητου καψίματος μαγαζιών και ξυλοφορτώματος μεταναστών, είχαμε υποθέσεις όπως αυτή του Γέροντα Παστίτσιου και του Corpus Christi που υπογράμμισαν σε εγχώριο επίπεδο πόσο υποκειμενική είναι η θεώρηση της έννοιας της ‘ελευθερίας’.

‘Η ελευθερία του λόγου είναι δίχως νόημα’, είπε κάποτε η Ρόζα Λούξενμουργκ, ‘αν δεν συνεπάγεται την ελευθερία αυτού που σκέφτεται διαφορετικά’.

Το ‘διαφορετικό’ μπορεί να έχει πολλές μορφές και γι’ αυτό συχνά βλέπουμε διαφοροποιήσεις όσον αφορά στην στάση της κοινής γνώμης απέναντι στη λογοκρισία εις βάρος του. Γιατί ενώ πχ κανείς νοήμων άνθρωπος δεν θα επικροτούσε σήμερα την καταδίκη του Γαλιλέου από την Ιερά Εξέταση επειδή είπε ότι η γη γυρίζει, πολλοί είναι αυτοί που μέσα στην χρονιά υποστήριξαν την τιμωρία της Παπαχρήστου για τα ρατσιστικά της σχόλια (σ.σ: παρεμπιπτόντως, πιο ρατσιστικά από την διαφήμιση με τον Πίου που το πανελλήνιο λάτρεψε;), ή, για να περάσουμε σε κάτι στοιχειωδώς πιο σοβαρό, πολλοί είναι αυτοί που συμφωνούν με την ποινικοποίηση της άρνησης του Ολοκαυτώματος.

Το να λες όμως ότι ‘συμφωνώ με το δικαίωμα κάποιου να λέει το Χ’ δεν συνεπάγεται ότι συμφωνείς με το Χ. Συνεπάγεται ότι αναγνωρίζεις πως σε μια δημοκρατική κοινωνία η κάθε άποψη έχει αξία, υπό την έννοια ότι ανεξαρτήτως περιεχομένου οδηγεί σε κάποιου είδους συζήτηση, κάποια ανταλλαγή απόψεων, ή έστω κάποια ενδοσκόπηση. Άλλωστε, το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου δεν αναφέρεται μόνο σε αυτόν που εκφέρει λόγο, αλλά και σε αυτούς που τον ακούνε. Επομένως, φιμώνοντας τον ομιλητή, στερείς παράλληλα το δικαίωμα όσων θέλουν να τον ακούσουν.

Το κλασσικό επιχείρημα που παρατίθεται σε περιπτώσεις όπως αυτή του Πατέρα Παστίτσιου, είναι ότι ‘η ελευθερία του ενός σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία του διπλανού του’. Το να σατιρίσεις την θρησκεία κάποιου, είναι ο ισχυρισμός των υπερμάχων της λογοκρισίας, καταπατά την ελευθερία του. Βάσει αυτής της λογικής λοιπόν, αν σατιρίσεις ένα κόμμα καταπατάς την ελευθερία των ψηφοφόρων του, ή τέλος πάντων αυτών που ταυτίζονται ιδεολογικά μαζί του. Άρα, γενικεύοντας, καμία σάτιρα δεν επιτρέπεται γιατί κάποιος κάπου θα αισθανθεί προσβεβλημένος και, επομένως, θα έχει καταπατηθεί η ελευθερία του.

Ελευθερία του λόγου‘Μα τα θρησκευτικά πιστεύω’, θα μπορούσε να απαντήσει κάποιος, ‘είναι ιδιαίτερη περίπτωση και οφείλουμε πάση θυσία να τα σεβόμαστε’. Άρα δεν έχουμε το δικαίωμα να εκφράσουμε την αντίθεσή μας στον θάνατο δια λιθοβολισμού μιας μουσουλμάνας που απάτησε τον άνδρα της, ή στην εκτέλεση ενός σκιτσογράφου που ζωγράφισε τον Μωάμεθ. Αφού αυτό επιβάλει η θρησκεία τους, τι λόγος μας πέφτει;

Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί πως δεν χάθηκε ο κόσμος να γίνουν κάποιες παραχωρήσεις προκειμένου να μην θιχτούν μερίδες ανθρώπων. Και πράγματι, άμεσα δεν χάθηκε ο κόσμος. Όμως με το να αποδεχόμαστε ότι κάποιος έχει την αρμοδιότητα να καθορίζει τι έχουμε το δικαίωμα να λέμε και τι όχι, πού μπαίνουν τα όρια;

Έστω λοιπόν πως εγώ και άλλοι 100 τύποι πιστεύουμε ότι ένας εθισμένος στο LSD ζογκλέρ μας θεράπευσε ψυχικά και πιστεύουμε βαθύτατα στις θαυματουργές του ικανότητες και εσύ έρθεις και χλευάσεις τον εν λόγω κύριο. Διαπράττεις έγκλημα επειδή ‘δεν έχεις το δικαίωμα να διακωμωδείς την πίστη μου;’ Η κάτι τέτοιο είναι έγκλημα μόνο όταν αναφέρεται σε κάποιον που έχει την επίσημη εκκλησιαστική σφραγίδα της αγιότητας (όπως έχουν πχ σφαγείς όπως ο Μέγας Κωνσταντίνος);

Για να απαντηθεί ένα τέτοιο ερώτημα, ένα καλό πρώτο βήμα θα ήταν να σταματήσουν να αντιμετωπίζονται η κοινή γνώμη και οι επιμέρους πολίτες ως παιδιά.

Αν κάποιος είναι πραγματικά πιστός Χριστιανός, θα έχει οποιαδήποτε επίπτωση στην πίστη του μια χιουμοριστική σελίδα, ή σε άλλες περιπτώσεις, ένα κείμενο κατά του χριστιανισμού ή της θρησκείας γενικότερα; Θα υπέθετα πως κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε περαιτέρω θωράκιση και ενδυνάμωση της πίστης του.

Αν, σε άλλη περίπτωση, κάποιος εκφράζει μια άποψη που είναι ανιστόρητη ή παράλογη, (πχ ‘οι gay είναι καταραμένοι από τον Θεό’, ‘οι μαύροι είναι κατώτεροι από τους λευκούς’), η φίμωση του απλά σπρώχνει το πρόβλημα κάτω από το χαλί. Η αντιμετώπιση του κατάφατσα με λογική και επιχειρηματολογία, ώστε να ξεγυμνωθεί η ηλιθιότητά του θα ήταν κατά πάσα πιθανότητα πιο αποδοτική.

Το να τρέχουμε να απαγορέψουμε κάτι χρίζοντας το ‘προσβλητικό’, ‘βλάσφημο’ κλπ είναι σαν να αποδεχόμαστε ότι οι πολίτες ανήκουν σε μια άβουλη μάζα και είναι ανίκανοι να ζυγίσουν απόψεις, να ενημερωθούν, να σκεφτούν και να καταλήξουν σε δικά τους συμπεράσματα, απόψεις και πιστεύω. Και έτσι έχουν ανάγκη έναν επόπτη, έναν δικαστή, έναν Μεγάλο Αδερφό, να φιλτράρει αυτά που φτάνουν στα αυτιά και στα μάτια τους. Βιβλία, ταινίες, τραγούδια, sites, επιτρέπονται μόνο αν κριθεί ότι δεν προσβάλλουν κανέναν, και σε αντίθετη περίπτωση υπάρχουν κυρώσεις, αντίστοιχης λογικής με την καταδίκη του Σωκράτη για ασέβεια προς τους θεούς και διαφθορά των νέων, σχεδόν δυόμισι χιλιάδες χρόνια πριν.

Δεν ξέρω για σας αλλά εμένα αυτό δεν μου ακούγεται πολύ σαν ελευθερία…

‘Διαφωνώ με την άποψή σου, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να την εκφράζεις.’ (‘Φίλοι του Βολταίρου’)

 

 // Ο Γιώργος Χριστόπουλος είναι συνιδρυτής και αρχισυντάκτης του Diethni.gr

  • ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΟ

    • ΠικετίΠικετί: Η Γερμανία δεν έχει αποπληρώσει ποτέ τα χρέη της
      Ο σούπερσταρ Γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί κατακεραύνωσε τη στάση της Γερμανίας απέναντι στο χρέος, σε μια ιδιαίτερα επιθετική συνέντευξη στη Die Ziet. DIE ZEIT: Θα πρεπε εμείς οι Γερμανοί να χαιρόμαστε που η Γαλλία έχει ευθυγραμμιστεί με τη Γερμανία στο δόγμα της λιτότητας; Τομά Πικετί: Βεβαίως και όχι. Αυτό δεν είναι κάτι που θα έπρεπε να [...]
    • Aaron SwartzΡέκβιεμ στον Aaron Swartz, τον 'Τσε Γκεβάρα της ψηφιακής εποχής'
      Το εξαιρετικό νέο ντοκιμαντέρ The Internet’s Own Boy: The Story of Aaron Swartz δεν ρίχνει φως μόνο στη ζωή ενός αδικοχαμένου οραματιστή, αλλά γενικότερα στο ζήτημα της ελευθερίας της πληροφορίας στις μέρες μας. Ο Aaron Swartz ήταν μια εντελώς ιδιάζουσα περίπτωση, καθώς συνδύαζε ένα ασύλληπτο ταλέντο στον προγραμματισμό (μεταξύ άλλων υπήρξε εκ των δημιουργών του RSS [...]
    • 3χρονη νύφη στο ΑφγανιστάνΥεμένη: 8χρονη πέθανε τη νύχτα του βεβιασμένου γάμου της
      Ένα κορίτσι 8 χρονών που είχε αναγκαστεί να παντρευτεί πέθανε τη νύχτα του γάμου της από εσωτερικά τραύματα που προκλήθηκαν από σεξουαλική δραστηριότητα. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων διεθνώς καλούν για τη σύλληψη του 40χρονου συζύγου της. Η λιβανέζικη Al Nahar μετέδωσε πως το θανατηφόρο συμβάν εκτυλίχθηκε στην περιοχή Hardh στη βορειοδυτική Υεμένη, στα σύνορα με τη Σαουδική [...]