Loading...
You are here:  Home  >  ΑΠΟΨΕΙΣ & ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ  >  Current Article

Ισχύς και βία: Η θεωρία των δύο άκρων

  /   03/10/2013  /   Σχόλια

Thewria twn akrwn

Τις τελευταίες εβδομάδες κυριαρχούν στην επικαιρότητα όροι όπως «θεωρία των δύο άκρων», «δημοκρατία», «φασισμός», «αντιφασισμός», «ακροδεξιά», «ακροαριστερά», «συνταγματικό τόξο» και κυριότερα η λέξη βία, η οποία και χρησιμοποιείται κατά κόρον για να εξηγήσει πολύπλοκα πολιτικά φαινόμενα.

Έχουν γίνει, ειδικά αυτές τις μέρες, σημαντικότατες ιστορικές αναδρομές της πολιτικής βίας στην Ελλάδα, από την εποχή ίδρυσης του ελληνικού κράτους μέχρι σήμερα, σε μια προσπάθεια αυτή η βία να προσδιορισθεί επακριβώς, να «χρωματιστεί» ιδεολογικά, να εκλογικευθεί και να καταδικαστεί.

Θα σταθούμε στο τελευταίο στοιχείο, αυτό της καταδίκης της βίας το οποίο και εκφράζεται  στην δημόσια σφαίρα με την μορφή του λεκτικού κλισέ  «καταδικάζουμε την βία από όπου και αν προέρχεται». Χαρακτηρίζεται ως κλισέ λόγω του μονότονου και επαναλαμβανόμενου χαρακτήρα που έχει αποκτήσει σε κάθε δημόσια συζήτηση, καθιστώντας την ίδια την συζήτηση περί βίας  πρακτικά αδύνατη, αν προκληθεί ευθέως το μονοπώλιο ορθολογικότητας της πολιτικής σκέψης που ενυπάρχει σε αυτήν.

Αν θεωρήσουμε ότι η πολιτική είναι η διαδικασία σύνθεσης διαφορετικών συμφερόντων ώστε να αποκαλυφθεί η ισχύς που σε μια δημοκρατία νοείται ως ισχύ του λαού, οφείλουμε να κάνουμε πρωτίστως μια διάκριση ανάμεσα στην βία και την ισχύ. Η πολιτική επιστήμονας Hannah Arendt στο βιβλίο της «On Violence» (περί βίας) κατέδειξε τον διαχωρισμό αυτό κατά αποτελεσματικό τρόπο ώστε να επεκταθεί ο συλλογισμός μας.

Η ισχύς κουβαλάει πίσω της τρία θεμελιώδη χαρακτηριστικά: αυτονομία, ισονομία και συναίνεση. Τα ανθρώπινα όντα εγκαταλείπουν την σφαίρα της ιδιωτικής τους ζωής για να δράσουν ισότιμα σε ένα δημόσιο περιβάλλον στο οποίο θα γίνουν συνδιαλλαγές και ζυμώσεις τέτοιες που θα οδηγήσουν στην δημιουργία θεσμών δηλαδή κανόνων δικαίου που αντλούν το κύρος τους από την βάση της συναινετικής αποδοχής τους. Η ισχύς δεν έχει κάποιο απώτερο σκοπό πέρα από την ύπαρξη της. Είναι η αποθέωση του Λόγου ισότιμων όντων στην δημόσια σφαίρα, μια υπόσχεση σε συμφωνημένα θέματα και βασίζεται στην δυνατότητα των ανθρώπων να δρουν συλλογικά. Η νομιμοποίηση της εδράζεται στην πολιτική βούληση σύνθεσης συμφερόντων  και αν το πνεύμα της παραβιασθεί επαναλαμβάνεται η ιδρυτική πράξη, αναθεωρούνται οι θεσμοί.

Η βία από την άλλη πλευρά έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ισχύ. Οπουδήποτε απουσιάζει η ισχύς θα συναντήσουμε την βία. Δεν είναι ποτέ νόμιμη γιατί δεν έχει ποτέ Λόγο, είναι κωφάλαλη. Δεν έχει σκοπό να συνδιαλεχθεί αλλά να επιβάλλει.  Έχει πάντα έναν απώτερο σκοπό, ένα ηθικοπλαστικό καθήκον διατήρησης ή καταστροφής. Ενώ η ισχύς είναι το άθροισμα της πράξης στην βάση του Λόγου, η βία αποτελεί το άθροισμα της δύναμης στην βάση της σιωπής. Αν η ισχύς είναι η δημιουργία μια συνύπαρξης με άλλους, η βία είναι μια ύπαρξη χωρίς του άλλους. Στην πραγματικά ακραία τους μορφή μάλιστα θα παρατηρούσαμε ότι ισχύς είναι «όλοι εναντίον ενός» και βία «ένας εναντίον όλων» κάτι που είδαμε καταφανέστατα στον χειρισμό της υπόθεσης της Χρυσής Αυγής. Η βία δεν μπορεί να παράξει ισχύ αλλά μπορεί να την εξολοθρεύσει και να εξασφαλίσει υπακοή. Η ισχύς δεν καταδικάζει de facto την ανυπακοή που βασίζεται στο Λόγο.

Το πρόβλημα στο δίπολο ισχύος-βίας το οποίο δημιουργεί συγχύσεις και επικίνδυνες επικαλύψεις στην σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα, έγκειται στη στατική θεώρηση τους. Η ισχύς λογίζεται αρκετές φορές ως σιωπηρή αρχή της πλειοψηφίας η οποία πρέπει να διατηρηθεί πάση θυσία για όλα τα θέματα, ακόμη και αν αυτά δεν προβλέπονται από τα συμφωνηθέντα (θεσμούς). Η παρερμηνεία αυτή οδηγεί στην εισαγωγή της έννοιας της κυριαρχίας η οποία χρησιμοποιεί την βία για να διατηρηθεί ένα status-quo. Το πεδίο των διεθνών σχέσεων βρίθει τέτοιων παραδειγμάτων. Σε μια δημοκρατική πολιτεία δεν υπάρχουν διαχωριστικές ιδεολογικές γραμμές, που δεν μεταβάλλονται ποτέ και για κανένα λόγο, γιατί κάτι τέτοιο αποτρέπει την ισχύ από το να εκδηλωθεί και να αποκαλυφθεί. Η ισχύς είναι μετριοπαθής και ρευστή ενώ η κυριαρχία μονολιθική και στατική.

Αν η ισχύς παρερμηνευτεί ως κυριαρχία, τότε η διάκριση βίας και ισχύος γίνεται δυσδιάκριτη. Αυτό γιατί η ίδια η αλλοίωση του δεσμού συναίνεση-συλλογική πράξη ανοίγει την πόρτα στην βία. Η Arendt θεωρεί πως η παρερμηνεία ισχύος και κυριαρχίας οφείλεται ακριβώς στον ίδιο τον αυτοπεριορισμό του ρόλου της πολιτικής στην σφαίρα της κυριαρχίας. Στην ρύθμιση και όχι στην αποκάλυψη της ισχύος. Μόνο που μια τέτοια προσπάθεια ελέγχου και χειραγώγησης της ισχύος απλά μεγαλώνει το κενό μεταξύ εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων σε βάρος των θεσμών και μετατρέπει την πολιτική από εργαλείο σύνθεσης σε εργαλείο αποδόμησης.

Η βία (όχι η ατομική) επίσης δεν είναι κάτι στατικό εφόσον εμείς οι ίδιοι το αντιλαμβανόμαστε ως εργαλείο. Μπορεί να μην έχει ποτέ νομιμοποίηση αλλά απολαμβάνει ή δεν απολαμβάνει ηθικής δικαιολόγησης αναλόγως του σκοπού και των μέσων. Είναι ανθρώπινο φυσικό γνώρισμα που προϋπάρχει της πολιτικής μας ιδιότητας και έτσι ακόμα και αν είναι αντιπολιτική, αν χρησιμοποιηθεί εξαιρετικά βραχυπρόθεσμα μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματική όταν ο στόχος της είναι η  αποκατάσταση θεσμών και συλλογικής δράσης-Λόγου δηλαδή ισχύος. Το σημείο αυτό είναι πολύ λεπτό. Αν η βία παραταθεί και οδηγήσει σε κυριαρχία και όχι σε ισχύ όπως την περιγράψαμε, τότε τα αποτελέσματα μπορεί να είναι πολύ  χειρότερα από τα επιδιωκόμενα.  Για αυτό και η βία ήταν και είναι εξαιρετικά επικίνδυνη στην υπηρεσία της επανάστασης. Ευδοκιμεί όπου απουσιάζει η παραγωγή πολιτικής στην κατεύθυνση της ισχύος  και όπου η συγκέντρωση κυριαρχίας (δύναμης) γίνεται αβάσταχτη, αλλά σπανίως προωθεί την ισχύ.

Το να καταδικάσουμε την βία δεν είναι το ζητούμενο. Ο σκοπός είναι να κατευθύνουμε την πολιτική στο μονοπάτι της ισχύος ώστε η βία να γίνει μη απαραίτητη. Όσο για την προέλευση της, αρκεί να κοιτάξουμε πότε, πού και πώς η ισχύς συρρικνώνεται και νομιμοποιείται αυθαίρετα η κυριαρχία. Σίγουρα κάτι τέτοιο δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ιδεολογικών αγκυλώσεων, αλλά έλλειψης συνολικής πολιτικής βούλησης.
 

  • ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΟ

    • ΠικετίΠικετί: Η Γερμανία δεν έχει αποπληρώσει ποτέ τα χρέη της
      Ο σούπερσταρ Γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί κατακεραύνωσε τη στάση της Γερμανίας απέναντι στο χρέος, σε μια ιδιαίτερα επιθετική συνέντευξη στη Die Ziet. DIE ZEIT: Θα πρεπε εμείς οι Γερμανοί να χαιρόμαστε που η Γαλλία έχει ευθυγραμμιστεί με τη Γερμανία στο δόγμα της λιτότητας; Τομά Πικετί: Βεβαίως και όχι. Αυτό δεν είναι κάτι που θα έπρεπε να [...]
    • Aaron SwartzΡέκβιεμ στον Aaron Swartz, τον 'Τσε Γκεβάρα της ψηφιακής εποχής'
      Το εξαιρετικό νέο ντοκιμαντέρ The Internet’s Own Boy: The Story of Aaron Swartz δεν ρίχνει φως μόνο στη ζωή ενός αδικοχαμένου οραματιστή, αλλά γενικότερα στο ζήτημα της ελευθερίας της πληροφορίας στις μέρες μας. Ο Aaron Swartz ήταν μια εντελώς ιδιάζουσα περίπτωση, καθώς συνδύαζε ένα ασύλληπτο ταλέντο στον προγραμματισμό (μεταξύ άλλων υπήρξε εκ των δημιουργών του RSS [...]
    • 3χρονη νύφη στο ΑφγανιστάνΥεμένη: 8χρονη πέθανε τη νύχτα του βεβιασμένου γάμου της
      Ένα κορίτσι 8 χρονών που είχε αναγκαστεί να παντρευτεί πέθανε τη νύχτα του γάμου της από εσωτερικά τραύματα που προκλήθηκαν από σεξουαλική δραστηριότητα. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων διεθνώς καλούν για τη σύλληψη του 40χρονου συζύγου της. Η λιβανέζικη Al Nahar μετέδωσε πως το θανατηφόρο συμβάν εκτυλίχθηκε στην περιοχή Hardh στη βορειοδυτική Υεμένη, στα σύνορα με τη Σαουδική [...]